ISO 19011 Nedir? İç Denetçi Nasıl Olunur?

ISO 19011, yönetim sistemlerinin nasıl denetleneceğine dair yol gösteren uluslararası kılavuz standarttır. ISO 9001 kalite, ISO 14001 çevre, ISO 45001 iş sağlığı ve güvenliği gibi farklı yönetim sistemlerinin hepsi için iç denetimlerin nasıl planlanıp yürütüleceğini ve denetçilerin hangi yetkinliklere sahip olması gerektiğini tanımlar.

ISO 19011 bir belgelendirme standardı değildir; kurumlar bu standarda göre sertifika almaz. Bunun yerine, denetim yapan herkesin aynı ilkeler ve aynı yöntemle çalışmasını sağlayan ortak bir dil sunar. Güncel sürümü 2018 yılında yayımlanan üçüncü baskıdır.

ISO 19011 Ne İçerir?

Standart üç ana konuyu ele alır:

• Denetim ilkeleri: Denetçinin ve denetimin dayanması gereken temel değerler.
• Denetim programının yönetimi: Bir kurumda yıl içinde yapılacak denetimlerin kapsamının, sıklığının ve kaynaklarının risk temelli olarak planlanması.
• Denetimin yürütülmesi ve denetçi yetkinliği: Tek bir denetimin hazırlıktan rapora kadar nasıl yapılacağı ve denetçinin bilgi, beceri ve kişisel niteliklerinin nasıl değerlendirileceği.

Denetim İlkeleri Nelerdir?

ISO 19011 yedi denetim ilkesi tanımlar:

1. Dürüstlük: Mesleki çalışmanın temeli.
2. Tarafsız sunum: Bulguların ve sonuçların doğru ve gerçeği yansıtacak şekilde raporlanması.
3. Mesleki özen: Denetimin önemine uygun dikkat ve muhakeme.
4. Gizlilik: Denetimde edinilen bilgilerin korunması.
5. Bağımsızlık: Denetçinin kendi işini denetlememesi, tarafsızlığın korunması.
6. Kanıta dayalı yaklaşım: Sonuçların doğrulanabilir kanıtlara dayanması.
7. Risk tabanlı yaklaşım: Denetimin planlanmasında ve yürütülmesinde risk ve fırsatların dikkate alınması.

Bir İç Denetim Nasıl Yürütülür?

ISO 19011'e göre tek bir denetim genel olarak şu adımlardan oluşur:

1. Denetimin başlatılması: Denetlenen birimle iletişim kurulur, denetimin yapılabilirliği belirlenir.
2. Hazırlık: İlgili dokümanlar incelenir, denetim planı hazırlanır, görevler dağıtılır ve kontrol listeleri oluşturulur.
3. Denetim faaliyetleri: Açılış toplantısı yapılır; görüşme, gözlem ve kayıt incelemesiyle kanıt toplanır, bulgular oluşturulur ve kapanış toplantısında paylaşılır.
4. Raporlama: Bulgular, uygunsuzluklar ve sonuç rapora dönüştürülür.
5. Tamamlama ve takip: Uygunsuzluklar için düzeltici faaliyetler izlenir, etkinlikleri doğrulanır.

İç Denetçi, Dış Denetçi ve Baş Denetçi Arasındaki Fark Nedir?

• İç denetçi (birinci taraf): Kurumun kendi sistemini, kendi adına denetleyen kişidir. ISO yönetim sistemi standartları kurumların planlı aralıklarla iç denetim yapmasını şart koşar.
• İkinci taraf denetçi: Bir müşterinin tedarikçisini denetlemesidir; tedarikçi denetimleri bu gruba girer.
• Üçüncü taraf (belgelendirme) denetçisi: Bağımsız belgelendirme kuruluşu adına çalışır ve sertifika kararına esas olan denetimi yapar. Baş denetçi eğitimleri bu rol için hazırlar.

İç Denetçi Nasıl Olunur?

İç denetçi olmak için yasal bir lisans gerekmez; ancak ISO standartları denetçinin yetkin olmasını şart koşar. Kurumlar bu yetkinliği genellikle şu şekilde sağlar:

• Denetlenecek yönetim sistemi standardını (örneğin ISO 9001) iyi bilmek,
• ISO 19011'e dayanan bir iç denetçi eğitimi almak ve eğitimi belgelemek,
• Deneyimli bir denetçinin yanında gözlemci olarak denetimlere katılmak,
• Kendi çalıştığı bölümü denetlememek (bağımsızlık ilkesi).

Entegre yönetim sistemi kullanan kurumlarda aynı denetçinin kalite, çevre ve iş sağlığı güvenliği sistemlerini birlikte denetleyebilmesi büyük kolaylık sağlar. ISO 19011 bu tür birleşik denetimleri de kapsar.

Kurumsal İç Denetçi Eğitimi

Akadem Danışmanlık'ın ISO 9001 iç denetçi eğitimi ISO 19011 ilkelerine dayanır; denetim planı hazırlama, kanıt toplama, bulgu yazma ve raporlama uygulamalı olarak çalışılır. Aynı yaklaşımla ISO 14001 eğitimi ve ISO 45001 eğitimi de kurumunuzun yönetim sistemlerine göre planlanabilir.